ارزشیابی کیفی - توصیفی
ارزشیابی کیفی - توصیفی
هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزاری امتحانات و بازخوردهای عددی است ...
آموزش و پرورش رسمی در ایران با قدمتی بیش از یک قرن در ادوار مختلف به دنبال تحول و دگرگونی بوده لکن به دلیل کم توجهی به مبانی ارزشی ویژگی های فرهنگی و نیازهای اجتماعی در این زمینه کمتر توفیق داشته است
آموزش و پرورش رسمی در ایران با قدمتی بیش از یک قرن در ادوار مختلف به دنبال تحول و دگرگونی بوده لکن به دلیل کم توجهی به مبانی ارزشی ویژگی های فرهنگی و نیازهای اجتماعی در این زمینه کمتر توفیق داشته است . با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و جاری شدن ارزش های اسلامی در ارکان حکومت تغییرات گسترده ای در بنیادهای نظری اهداف محتوی روش ها و دیگر اجزای نظام آموزشی آغاز شد اما به دلیل حاکمیت دیدگاههای گذشته و عادت شدن روش ها آنگونه که بایسته نظام جمهوری اسلامی است این تغییرات نهادینه نشده و ضرورت آن همچنان به قوت خود باقی است .
رهبر معظم انقلاب با نگاه عمیق همه جانبه و پایدار نسبت به رسالت آموزش و پرورش در نظام اسلامی بر ناکافی بودن تغییرات در نظام آموزشی تاکید کرده و بر لزوم استمرار آن به صورت دقیق تر و عمیق تر امر فرموده اند. در جهت پاسخگویی به فرامین رهبری معاونت آموزش و نوآوری به دنبال ایجاد تغییر در عناصر مختلف نظام آموزشی ازجمله سیستم ارزشیابی تحصیلی برآمده است . سیستم ارزشیابی جدید (توصیفی ) مرحله مطالعاتی و آزمایشی خود را در سال های گذشته (۱۳۸۱ الی ۱۳۸۶ ) طی کرده و از سال تحصیلی ۸۸ ـ۸۷ وارد مرحله جدیدی شده که بدون هماهنگی و همراهی آموزگاران مدیران دانش آموزان و والدین گرامی به موفقیت نخواهد رسید. ارزشیابی توصیفی در صدد است با تغییر در دیدگاه ها نگرش ها و روش های دست اندرکاران نظام آموزشی و خانواده ها محیط پربار بانشاط و جذابی را برای کودکان فراهم نماید. مجموعه حاضر برای آشنایی کلی والدین گرامی تنظیم شده و امید است بتواند به بخشی از سوال های این عزیزان پاسخ دهد.
یکی از مهمترین دغدغه های والدین در امر تعلیم و تربیت فرزندان موفقیت آنان در امور تحصیلی است . نظام آموزش و پرورش با درک این دغدغه ارزشمند خود را ملزم می داند تا حداکثر تلاش خود را برای فراهم آوردن شرایط مناسب یادگیری و رشد و بالندگی فرزندان ایران عزیز اسلامی فراهم نماید.
آیا تاکنون از خود پرسیده ایم که انتظارمان از مدرسه چیست؟
به این سوال مهم هر کسی پاسخی می دهد. عده ای اعتقاد دارند مدرسه باید علوم مختلف را به دانش آموزان آموزش دهد. عده ای دیگر به آموزش مهارت های زندگی گروهی نیز بر رشد ارزش ها و ویژگی های اخلاقی و... تاکید می نمایند. پاسخ هیچ گروهی نادرست نیست . اما کامل هم نیست مدرسه وظیفه دارد فرصت های مناسبی برای تعلیم و تربیت اسلامی به معنای واقعی فراهم نماید و نباید هیچیک از موارد فوق مورد کم توجهی قرار گیرد.
کودکان باید مهارت های پایه و اساسی را با جذاب ترین روش ها در محیط آرام و دلنشین بیاموزند و با مشارکت فعال و موثر در این فرایند آماده زندگی در جامعه فردا شوند . دوره ابتدایی در نظام آموزشی ایران دانش آموزان گروه سنی ۱۰ ـ۶ ساله را دربرمی گیرد و این دوره به دلیل ویژگی ها و شرایط سنی کودکان از اهمیت و حساسیت بیشتری نسبت به دوره های تحصیلی دیگر برخوردار است زیرا :
کودکان در این دوره بیشترین آمادگی را برای یادگیری دارند.
انگیزه و علاقه کودکان به آموختن با توجه به گرایش فطری آنها به جستجوگری و پرسشگری و کسب شناخت بالاست .
دوره ای است که شخصیت دانش آموزان شکل می گیرد و آینده آنها را تحت تاثیر قرار می دهد.
در این دوره کودکان هنوز قالب شخصیتی پیدا نکرده اند و شرایط لازم را برای کسب تجارب ارزشمند دارند.
تصورات دانش آموزان نسبت به معلم کتاب مدرسه آموختن و... شکل می گیرد.
تغییرات در این دوره بیشتر در ابعاد کیفی انجام می شود و امکان سنجش آنها به صورت کمی و دقیق وجود ندارد.
آیا به نظر شما با وجود ویژگی های دوره ابتدایی و انتظاراتی که از مدرسه می رود با روش های محدودی که در حال حاضر برای شناخت کودکان و کسب اطلاعات لازم استفاده می شود. می توان به یادگیری درونی و فعال امیدوار بود قطعا پاسخ شما به این سوال منفی است . لذا برای رسیدن به اطلاعات کامل هستند. معتبر و دقیق درخصوص دانش آموزان به ویژه در یادگیری های آنان نیازمند ایجاد تغییر در روش های سنجش و ارزشیابی هستیم .
● ارزشیابی تحصیلی چیست؟
همه ما با امتحان آشنا هستیم وقتی دانش آموز بودیم مکرر در امتحان شرکت کرده ایم اما آیا براستی خود امتحان هدف است یا امتحان وسیله ای است برای تشخیص ویژگی ها توانمندی ها تغییرها تفاوت ها پیشرفت ها موفقیت ها و... و آیا باز صرفا تشخیص مواردی که ذکر شدند هدف هستند یا انتخاب برترین ها توانمندترین ها کمک به رفع نیازها پاسخگویی به احتیاجات ارایه رهنمودها توجه به تفاوت ها و در آموزش و پرورش کمک به رشد تعالی و پیشرفت از طریق یادگیری
آیا امتحاناتی که در حال حاضر وجود دارد خود به هدف تبدیل نشده اند آیا این امتحانات اطلاعات لازم در ابعاد مختلف را به ما می دهند و آیا این اطلاعات در زمینه های مورد نیاز برای تصمیم گیری جامع و معتبر هستند اینجا نیز پاسخ ها می تواند متفاوت باشد. اما هیچیک از ما نمی توانیم مشکلاتی را که اینگونه امتحانات داشته و دارند را انکار کنیم . آیا چاره کار در این است که امتحان را حذف کنیم یا باید نگاه خودمان و روش های برگزاری امتحان و استفاده ای که از نتایج آن می شود را تغییر دهیم بله درست است ما برای اینکه به دانش آموز کمک کنیم تا بهتر یاد بگیرد و از یادگیری لذت ببرد و آن را در زندگی به کار گیرد نیازمند شناخت او هستیم بنابراین به روش هایی نیاز داریم که بتوانند این شناخت را فراهم نمایند. ارزشیابی تحصیلی این کار را انجام می دهد. یعنی معلم با استفاده از امتحان گرفتن تکلیف دادن کار عملی خواستن پرسش کردن و... اطلاعات لازم را بگیرد و بر اساس آن وظیفه خود را که همان فراهم کردن زمینه رشد پیشرفت و تعالی در ابعاد مختلف است انجام دهد. بنابراین امتحان یکی از روش هایی است که معلم انجام می دهد تا دانش آموز را بشناسد و البته نباید تنها روش جمع آوری اطلاعات باشد. روشهای دیگری نیز باید توسط معلم برای شناخت همه جانبه دانش آموزان انجام گیرد که به آنها سنجش و ارزشیابی می گویند.
● چرا ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی باید تغییر کند؟
شاید این سوال مهمترین سوال برای والدین گرامی باشد. چه مشکلاتی در روش های فعلی وجود دارد وقتی به اهداف و انتظارات خودمان از مدرسه و آموزش و پرورش دقیق تر شویم متوجه خواهیم شد برای ایجاد این انتظارات و در فرزندانمان به نگرشی نو روش ها و افراد جدید نیاز داریم در حالیکه اشکالات نظام نمره ای در دوره ابتدایی عبارتند از :
۱) دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبه رو می کند و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند ۲ ) بیشتر به اطلاعات و دانش جزیی و حفظیات توجه می شود تا درک و فهم و یادگیری های عمیق .
۳ ) کودکان را به رقابت های نابرابر و ناسالم می کشاند و نظام برنده و بازنده را ترویج می کند .
۴ ) گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و به دست آوردن تجارب مفید تبدیل می شود .
۵ ) به آنچه که دانش آموزان خارج از کلاس و یا مدرسه کسب می کنند کم توجه است .
۶ ) به دانش آموزان القا می کند فقط مطالبی را مطالعه کنند که در امتحان به آنها توجه می شود .
۷ ) باعث نگرانی کاذب در اولیا می شود .
۸ ) شناخت مناسبی از وضعیت تحصیلی و تربیتی دانش آموزان ارائه نمی دهد .
مشکلات فوق و سایر مشکلاتی که در این مجموعه امکان طرح آنها وجود ندارد لزوم تغییر در روش های ارزشیابی تحصیلی دوره ابتدایی را ضروری و اجتناب ناپذیر کرده است . این تغییرات در قالب طرحی تحت عنوان « ارزشیابی توصیفی » ارایه گردیده است تا بخشی از این نگرانی ها را برطرف نماید.
● ارزشیابی توصیفی چیست؟
ارزشیابی توصیفی شکلی از ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی است که در آن معلم با مشارکت فعال و دانش آموز و اولیای ایشان بااستفاده از ابزارهای مختلف به جمع آوری اطلاعات در زمینه تلاش ها پیشرفت ها و موفقیت های دانش آموزان می پردازد و با طبقه بندی تحلیل و تفسیر اطلاعات به آنها کمک می کند تا بهتر یاد بگیرند و مشکلات یادگیری خود را به کمک اولیا و معلمان برطرف کنند.
هدف اصلی در ارزشیابی توصیفی بهبود شرایط یادگیری دانش آموزان با از بین بردن اضطراب های نامطلوب ناشی از برگزاری امتحانات و بازخوردهای عددی است .
● ویژگی های ارزشیابی توصیفی
۱ ) در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل تلاش خوبی داشته ای با تلاش به موفقیت رسیده ای برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود و... استفاده می شود.
۲ ) ارزشیابی توصیفی به زمان خاص محدود نمی شود این ارزشیابی در محیط های یادگیری فعالیت های خارج از کلاس و محیط زندگی نیز جریان دارد.
۳ ) تلاش و رشد کودکان همانند موفقیت آنان ارزشمند است و فقط به موفقیت ها امتیاز داده نمی شود بلکه تلاش و پیشرفت نیز امتیاز دارد.
۴ ) همانگونه که یادگیری دانش آموزان در حوزه های مختلف و سطوح متفاوت است سنجش و ارزشیابی آن نیز باید بااستفاده از ابزارهایی باشد که بتواند این یادگیری ها را بسنجد. پوشه کار آزمون ها مشاهدات ازجمله ابزارهایی است که در ارزشیابی توصیفی مورد استفاده قرار می گیرد.
۵ ) در ارزشیابی توصیفی اصل بر ارتقا دانش آموزان بر پایه های بالاتر است مگر در موارد بسیار نادر و زمانی که دانش آموزان به دلایل خاصی به اهداف مدنظر نرسیده باشند.
۶ ) کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی را منعکس می نماید .
ارزشیابی توصیفی یا ویژگی های فوق راهکارهایی را برای برطرف کردن بخشی از مشکلات فراروی ارزشیابی تحصیلی ارائه داده است که در ادامه به آنها اشاره می شود.
ويژگي هاي ارزشيابي توصيفي
الف ) پویایی:
همان طور که از اسمش پیداست پویایی در برابرایستایی قرار دارد اولین ویژگی این ارزشیابی ميباشد که موجب رشد و بالندگی در دانش آموز میباشد. منظور از آن تکرار و تمرین نیست، در ارزشیابی مستمر بر خلاف آن چه هدف اصلی این ارزشیابیست، امتحان گاه و بیگاه و پرسیدن مد نظر قرار میگیرد و فرقی با امتحان قوهای ندارد. در حالی که ارزشیابی میبایست در حین فعالیتها انجام پذیرد و ارزشیابی هیچ گاه از فرایند یاددهی- یادگیری جدا نیست.
تحلیل ویژگی پویایی در ارزشیابی توصیفی چند نکته مهم را آشکار میسازد:
1. ارزشیابی ابزاری برای یادگیری است.
2. ارزشیابی و یادگیری در تعامل با هم دیگرند.
3. ارزشیابی بر معیارها و میزان های موفقیت در یادگیری، تأکید دارد.
4. ارزشیابی بر بازخوردهای پیوسته تأکید می کند.
ب) بازخورد :
در ارزشیابی که پویایی وجود دارد،قطعاًبازخورد مناسب نیز به چشم میخورد، بازخورد به جا و مناسب سبب می شود تا یادگیری صورت گیرد و دانش آموز با انگیزهی بیشترش به فعالیت بپردازد " در حقیقت بازخورد، هسته مرکزی فرآیند یاددهی – یادگیری است."
گاهی معلم میتواند با مشورت و صحبت کردن به دانش آموزان بازخورد مناسب بدهد در زمان انجام فعالیت با توجه به نوع کار و فعالیت ، گاهی ممکن است نظر معلم و بازخورد او در دفتر یا ورقه نوشته شود. بدون بازخورد مناسب ارزشیابی بیفایده است و این عمل میتواند از همان ابتدا در ارزشیابی تکوینی یا تراکمی جریان داشته باشد.گاهی نیز بازخورد از طرف دانش آموز برای معلم و دیگر دوستان خودش صورت میگیرد. اگر دانش آموز به نقطهای برسد که بتواند به همسالان و خود بازخورد بدهد بسیار عالی خواهد بود که به بازخورد به خود « خودارزشیابی» میگویند.که در این صورت و در صورت بازخورد به همسالان ، مهارت نقد کردن و نفوذپذیری در دانش آموزان تقویت میشود.
ج) کیفی بودن :
اگر بتوانیم بازخوردهای دانش آموزان را که به صورت کمی (نمره)تفسیر کنیم آن را به ارزشیابی کیفی تبدیل خواهیم کرد. در صورتی که با اعلام نمره به دانش آموز، او را از وضعیت دقیقش آگاه نخواهیم کرد.
معمولاً در تعداد کمی از پدیدهها مانند فاصله،نیرو،وزن و... میتوانیم از قابلیت کمی استفاده کنیم ، اما در تجزیه و تحلیل ،تفکر، استدلال مهارتها و... نیاز به ارزشیابی کیفی داریم .در این صورت معلم شناخت کاملتری را از دانش آموز پیدا میکند، علاوه بر این مقیاس عددی در ارزشیابی کیفی معنا ندارد و مقیاس رتبه ای مانند بالاتر از انتظار – حد انتظار و... موجب می شود رقابت بین دانش آموزان به حداقل برسد و کم کم از بین برود زیرا هر دانش آموز با توجه به ویژگیها و تفاوتهای فردی که با دیگران دارد با خودش سنجیده می شود و مشخص کردن مقیاس رتبه ای او برای خودش می باشد.
د)عملکرد گرایی:
یکی دیگر از پویایی ارزشیابی، تأکید بر عملکردی بودن آن دارد . معلم در تلاش است تا تغییرات کودک را در فرایند یادگیری – یاددهی مشاهده و کشف کند.
در حال حاضر بیشترین انرژی و فعالیت معلم صرف اندازه گیری از آموخته های دانش آموزان می شود که با طرح انواع سؤالات همراه است که نتایج این آزمون ها، اطلاعات دقیقی از یادگیری دانش آموزان را نشان نمیدهد. ممکن است دانش آموزان بتوانند مواردی را در آزمون پاسخ بدهند اما کاربرد آن ها را در مواجه شدن با مسأله ای ندانند.
امروزه در دنیا ارزشیابی به صورت عملکردی مطرح می شود ارزشیابی عملکردی فرصتی است که دانش آموز در آن با توانایی ها و ضعف های خود آشنا می شود.آزمون تیمز سال های 1995 و 1999 و 2003 در پنجاه کشور جهان ،پرلز 2001 و 2006 نشانگر ضعف عملکردی بعضی از این کشورها از جمله ایران بود.
البته براي آزمونهاي عملكردي ميشود آزمونها به صورت غير رسمي انجام گيرد.تأکید بر تکالیف هدفمند و استفاده از پوشهی کار در داوری برای گرایش عملکردی ارزشیابی مناسب است.
و) فرایندی :
روانشناسان شناخت گرا معتقدند یادگیری نتیجه نیست بلکه فرآیند است. معلم انتقال دهنده اطلاعات و دانش آمو حفظ کنندهی آن نیست. معلم با راهنمایی خود فرصتهای یادگیری را به وجود میآورد.
یادگیری برای دانستن اولین شعار یونسکو برای محور یادگیری است که دانش آموز را به مهارتهای شناختی و فراشناختی و کاربرد آن در زندگی هدایت میکند. در مهارت فراشناخت، دانش آموز:« بداند که می داند یا بداند که نمیداند آن گاه تلاش میکند تا بداند.»
آن گاه میتواند فعالیتهای شناختی خود را نظم دهد. البته به شرطی که با توجه به ارزشیابی تکوینی و فعالیتهای هدفمند مستمر یادگیری، از طرف معلم متوجهی فرازها ضعف و قوتهای کارش شود.
ی) همه جانبه نگری:
در ارزشیابی کمی به علت ویژگی خاصی که دارد (تبدیل به نمره) یک جانبه نگر است و به سطوح پایین حیطهی شناختی مانند ( دانش و فهم ) بیشتر توجه میشود اما در ارزشیابی کیفی و توصیفی به اهداف نگرشی، مهارتی و شناختی به یک میزان مورد تأکید قرار میگیرد.
● برتری ها یا ویژگی های ارزشیابی توصیفی نسبت به روش کمی
الف ) مهمترین هدف ارزشیابی توصیفی ایجاد تغییر در دیدگاه ها و نگرش های مسئولان مدیران آموزگاران و والدین نسبت به ارزشیابی تحصیلی است . زیرا اصلی ترین عامل کارآمدی پایین روش های فعلی نگاه نادرست به هدف های مستتر در هر یک از روشهاست که منجر به استفاده نادرست از آنها می شود. به عنوان مثال آزمون و آزمودن اگر با هدف شناخت تغییرات حاصل از یادگیری که بیانگر تلاش ها و فعالیت های معلم دانش آموزان و والدین گرامی است به کار رود و از نتایج آن ;
۱ -) برای کمک به دانش آموزان در جهت تلاش بیشتر و فعالیت دقیق تر
۲- ) توسط معلم و والدین در جهت برنامه ریزی مناسب تر استفاده شود این عمل نه تنها ناپسند نیست بلکه عین صواب است .
ب ) - راهکار دیگری که پیش بینی شده جایگزینی بازخوردهای کیفی و توصیفی به جای بازخوردهای نمره ای است . نمره برای دانش آموز بیشتر به عنوان علامتی است که برخی از رفتارهای خوشایند و یا ناخوشایند دوستان معلمان اولیا و دیگران را به دنبال دارد. اما کمتر وسیله ای برای شناخت نقاط قوت ضعف توانمندی ها و محدودیت ها به کار گرفته می شود. اما بازخوردهای کیفی به دانش آموزان انگیزه و تلاش بیشتر در یک فضا و شرایط آرام و برای معلم توجه دقیق بر ابعاد یادگیری دانش آموزان و برای اولیا آگاهی از وضعیت تحصیلی و وظیفه و مسوولیتی که در قبال آن دارند می دهد. نباید حذف نمره را از بازخوردهایی که به دانش آموز داده می شود با حذف ارزشیابی یکسان تلقی کرد. ارزشیابی به صورت دقیق تر کامل تر با ابزارهای مناسب تر با هدف یاری به دانش آموز و اولیا آنان در طول سال تحصیلی انجام می شود; اما نتیجه با کلمه عبارت جمله و... اعلام می گردد.
اگر یادتان باشد گفته شد ازجمله مشکلات ارزشیابی فعلی کم توجهی به تمامی آموخته ها و یادگیری های دانش آموزان مثلا در زمینه علاقه انگیزه احساسات نگرش ها توانایی ها مهارت ها کارهای عملی و.. است . مواردی که به جرات می توان گفت هدف اصلی و اساسی دوره ابتدایی رشد و شکوفایی آنهاست که در ارزشیابی توصیفی برای هر یک از آنان ابزار و روش مناسب پیش بینی شده است . مثلا برای سنجیدن عمل و رفتار دانش آموزان در جمع و گروه روش مشاهده و ابزاری تحت عنوان سیاهه رفتار در نظر گرفته شده است . بنابراین معلم گرامی ضمن توجه به این بعد یعنی بعد اجتماعی آن را با روش و ابزار درست ارزشیابی می کند و اطلاعات حاصله را بررسی تجزیه و تحلیل کرده و از نتایج آن برای تصمیم گیری درخصوص تنظیم برنامه آموزشی خود و اطلاع به والدین برای فراهم کردن زمینه تلاش و فعالیت بیشتر همراه با انگیزه لازم به کار می برد.
ج ) باتوجه به اینکه در حال حاضر در روش کمی برگزاری امتحانات در زمانی غیر از زمان آموزش و یادگیری انجام می شود فاصله زمانی بین آموزش و ارزشیابی و امتحان آن را به یک موضوع اضطراب آور و نگران کننده تبدیل کرده است . از طرف دیگر براساس نتایج یک یا چند امتحان در مورد آینده دانش آموز تصمیم گیری می شود و این امر باعث شده هم والدین و هم دانش آموزان و حتی معلمان دچار ترس و اضطراب شوند. برای رفع این مشکل در ارزشیابی توصیفی امتحان و آموزش به شکل مستقل و در زمان خاص وجود ندارد. بلکه در زمانی که معلم و دانش آموز در حال فعالیت های یاددهی ـ یادگیری هستند. آزمون های مورد نظر اجرا شده و همزمانی ارزشیابی و آموزش و یادگیری ضمن حذف اضطراب ناشی از حضور در جلسات امتحانی آن را به مرحله ای از یادگیری و جز فرایند یادگیری تبدیل می کند.
د ـ مشارکت و همکاری در هر کاری علاقه و تعهد افراد را به آن کار افزایش می دهد. از آنجایی که ارزشیابی تحصیلی در طرح ارزشیابی توصیفی یک فرصت یادگیری تلقی می شود و برای یادگیری و بهبود شرایط آن انجام می گیرد مشارکت دانش آموز و والدین در این موضوع در کنار معلم بسیار ارزشمند و حیاتی است . زیرا دانش آموز با بررسی روند تلاش خود از همان ابتدا مدیریت فرآیندهای یادگیری خود را بتدریج برعهده می گیرد و والدین نیز با مشارکت در امر ارزشیابی فرزندشان ضمن احساس وظیفه بیشتر برنامه ریزی های آگاهانه تری برای بهبود وضعیت تحصیلی آنها انجام می دهند.
هـ ) و بالاخره در ارزشیابی توصیفی تمام تلاش معلم والدین و خود دانش آموز در طول سال صرف فرایند « ارزشیابی از وضعیت یادگیری ـ تلاش برای یادگیری بهتر ـ ارزشیابی شناخت بیشتر و دقیق تر ـ تلاش برای یادگیری بهتر » می شود و دانش آموزان فرصت جبران کاستی های احتمالی را دارند و این ضعف ها کاستی های احتمالی متراکم نشده و تا پایان نوبت اول یا سال حفظ نمی شوند بلکه هر زمان که شناسایی شوند تدبیر شده و یا مشارکت معلم دانش آموز و والدین برطرف می گردد. فلذا در این طرح اصل بر ارتقا دانش آموز به پایه بالاتر است و فقط معدود دانش آموزانی که مشکل جدی در یادگیری و... دارند بنابر اصل هر دانش آموزی با توجه به تفاوت های فردی به زمان متفاوتی برای یادگیری نیاز دارند تکرار پایه می نمایند.
● وظایف دانش آموزان در ارزشیابی توصیفی
مشارکت دانش آموزان در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است . خود ارزیابی براساس مشاهده عملکرد در فعالیت های ثبت شده به ویژه پوشه کار به دانش آموز فرصت گرانبهایی را می دهد تا آگاهانه تر تلاش و کوشش نماید. به برخی از وظایف و مسئولیت های دانش آموزان نیز در اجرای ارزشیابی توصیفی اشاره می شود.
۱ -) همکاری با معلم در تشکیل پوشه کار (در این پوشه نمونه هایی از کارهای دانش آموزان قرار داده می شود تا با مراجعه به آن از میزان تلاش پیشرفت و موفقیت های خود آگاه شوند
۲ -) انجام تکالیفی که معلم در کلاس و یا خارج از کلاس متناسب با اهداف درس و توانایی دانش آموزان تعیین می کند .
۳- )تلاش برای جبران ضعف های احتمالی با همکاری والدین .
۴- ) ابراز توانمندی ها مهارت ها و عملکرد خود در موقعیت هایی که معلم برای او در نظر می گیرد .
۵ -) حفظ و نگهداری پوشه کار .
● وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی
ارتباط نزدیک مداوم و مستمر دانش آموز با والدین و تمایل و علاقه وافر پدران و مادران در کمک به فرزندان خود در امور تحصیلی و تربیتی همچنین ضرورت هماهنگی و همکاری بین معلم و والدین به ویژه در ارزشیابی توصیفی نقش و جایگاه آنها را در این موضوع ممتاز کرده است . به برخی از مهمترین وظایف والدین در ارزشیابی توصیفی اشاره می شود :
۱ )حضور منظم مستمر و فعال در مدرسه برای آگاهی از وضعیت تحصیلی فرزندشان
۲ ) ارایه اطلاعات مربوط به فعالیت های دانش آموز در منزل به معلم .
۳ )کمک به دانش آموز در انجام وظایف و تکالیف خارج از کلاس و مدرسه و راهنمایی و هدایت آن .
۴ ) کمک به معلم در تولید پوشه کار و حفظ و نگهداری آن .
۵ اجرای پیشنهادهای معلم درخصوص فرزند خود متناسب با شرایط و ظرفیت های خانواده .
۶ ) ارزشیابی از عملکرد فرزند در منزل با روش های توصیفی و ارایه نتیجه به معلم در مدرسه .
۷ ) مطالعه جزوات بروشورها و مشاهده فیلم ها و یا نرم افزارها درخصوص طرح .
۸ ) شرکت در برنامه ها و جلسات توجیهی که برای این منظور برگزار می شود .
● وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی
ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی دانش آموزان از وظایف مهم آموزگاران و معلمان است . با انجام این وظیفه ضمن شناسایی و بررسی موقعیت و وضعیت یادگیری دانش آموزان و موانع احتمالی موجود در مسیر یادگیری آنها برای کمک به دانش آموزان در فعالیت بیشتر برای یادگیری دروس بروز احساسات اصلاح و تقویت بینش ها مهارت ها و... تلاش می شود. به کمک ارزشیابی معلم دانش آموز را می شناسد و به او کمک می کند تا یاد بگیرد و تلاش کند تا بهتر یاد بگیرد. (و یا تلاش کند یاد بگیرد که چگونه بهتر یاد بگیرد
برخی از مهمترین وظایف معلم در ارزشیابی توصیفی عبارت است از :
۱ ) تهیه و تدوین نقشه ارزشیابی تحصیلی ـ تربیتی متناسب با اهداف و انتظارات .
۲ ) تهیه و تنظیم ابزارهای مناسب برای سنجش و ارزشیابی مثل آزمون پوشه کار ثبت مشاهدات و ...
۳ ) ارزشیابی دانش آموزان در زمان انجام فعالیت های یادگیری و ارائه نتیجه (ارائه بازخورد) به آنها برای آگاهی از وضعیت تلاش و پیشرفت خود.
۴ ) ثبت و نگهداری اطلاعات جمع آوری شده به وسیله ابزارهای مختلف و تجزیه و تحلیل آنها به منظور ارائه راهنمایی لازم به اولیا و دانش آموزان .
۵ ) تعیین تکالیف مناسب با رعایت شرایط و ویژگی های سنی و روحی بررسی آنها به منظور شناسایی میزان تلاش پیشرفت و موفقیت دانش آموزان .
۶) برگزاری آزمون های مورد نیاز با رعایت این نکته که آزمون فقط برای جمع آوری اطلاعات است و جدای از فرایند یاددهی ـ یادگیری دیده نشود بدور از هرگونه شرایط اضطراب آور و نگران کننده باشد و از نتیجه آن فقط برای رفع موانع یادگیری و کمک به دانش آموز استفاده شود.
۷) تنظیم گزارش های مناسب برای والدین و ارائه آن به صورت حضوری یا مکتوب حداقل هر ۲ ماه یکبار .
۸ ) تنظیم گزارش پیشرفت تحصیلی (کارنامه ) در هر نوبت و ارائه اطلاعات دقیق در زمینه فعالیت و کوشش دانش آموزان برای والدین .
۹ ) تصمیم گیری در مورد ارتقا یا تکرار پایه در صورت عدم کسب شرایط لازم (باتوجه به تمام تلاش هایی که معلم والدین و دانش آموز انجام داده اند)
تمام این کارها برای این است که :
فرزندان گرامی این آینده سازان عزیز با کمال آرامش و با برخورداری از شرایط و فرصت های مناسب با اشتیاق فراوان و امید به آینده در سایه قوانین مترقی نظام مقدس جمهوری اسلامی در خصوص حقوق کودک و وظایف و کارکردهای آموزش و پرورش بتواند لذت آموختن را به همراه تعمیق آن معارف بچشند و آمادگی خود را برای موفقیت در مراحل مختلف زندگی رشد دهند.
« نظام نمره محوری فعلی دانش آموزان را با اضطراب و نگرانی روبرو و محیط مدرسه را از نظر روانی و عاطفی تهدید می کند زیرا کودکان را به رقابتی نابرابر و ناسالم می کشاند که گرفتن نمره بالا و یا قبولی به جای یادگرفتن و کسب تجربه های مفید آموزش می نشیند
در ارزشیابی توصیفی به جای دادن نمره به دانش آموز از عبارت های کیفی مثل « تلاش خوبی داشته ای » « با تلاش به موفقیت رسیده ای » « برای موفقیت باید بیشتر تلاش کنی » « با انجام تمرین بیشتر مشکل شما برطرف می شود » و... استفاده می شود
در نظام ارزشیابی توصیفی کارنامه دانش آموزان علاوه بر عملکرد درسی که می تواند شامل مردودی هم شود عملکرد اجتماعی و عاطفی و جسمانی ـ فیزیکی دانش آموز را منعکس می نماید
مشارکت دانش آموز در ارزشیابی تحصیلی و آگاهی از پیشرفت کار و تلاش برای آنها جذاب و انگیزشی است.»
سنجش عملکرد
شامل روش هایی است که توسط آن فراگیران فرصت می یابند مهارتها و شایستگی های آموخته خود را آشکار سازند و در حین آن نیز چیزهایی بیاموزند. این روشها مشتمل بر طراحی و اجرای آزمایش های علمی، نوشتن مطالب و مقالاتی که مستلزم بازاندیشی، بازسازی است، تفسیر و استفاده از نقشه ها و نمودارها، سرودن اشعار، کارهای علمی و نمایشی، طراحی و اجرای مهارتهای ورزشی، شرکت در امتحانات و آزمونهای شفاهی و زبانی و ... که همه و همه نشانگر کاربردی، واقعی و عملی سنجش عملکرد است.
بنابراین سنجش عملکرد یک دیدگاه، رویکرد و شیوه کلّی سنجش یادگیرنده است که از همه روش ها و ابزار موجود می تواند استفاده کند حتی از روش های مرسوم و معمول اندازه گیری مانند آزمونهای معلم ساخته، که البته لازم به ذکر است که آنچه که این ابزارهای رایج و کّمی را از روش های کیفی نوین متمایز می سازد، هدف و نحوه ی به کارگیری و استفاده از نتایج سنجش است. در ضمن عملکرد میتواند به شکل فردی یا گروهی سنجیده شود.
بهتر است قبل از اجرای سنجش عملکرد چند سؤال از خود بپرسیم:
1- می خواهیم چه مفهوم، مهارت یا دانشی را بیازماییم.( هدف )
2- فراگیران چه چیز باید بدانند. ( محتوا )
3- فراگیران در چه سطحی باید عملکرد مورد نظر را از خود نشان دهند. ( ملاک پذیرش عملکرد )
3 قسمت اصلی آزمون های عملکردی:
1- تکلیف عمومی: فعالیّتی است که معلم طراحی می کند تا فراگیر درگیر شود.
2- برگه ارزشیابی: فراگیر راه حل، شیوه کار، نقشه کار..... را روی برگه ارزشیابی منعکس می کند.
3- نمره گذاری: معلم با توجّه به هدفهای آزمون عملکردی که از قبل مشخص است معیار ارزشیابی را مشخص می کند.
در پایان برای داشتن یک ارزشیابی توصیفی مطلوب و مفید لازم است که اولاً معلمان با اهداف این ارزشیابی و ابزار آن و نحوه ی انجام آن آشنا شوند و آن گاه اولیا را در جریان کار قرار دهند و سپس دانش آموزان را توجیه کنند در این صورت است که همگی با هم با فکر و توان هم می توانیم راه را تا پایان ادامه دهیم و به نتیجه مطلوب برسیم.
تعریف آزمون های عملکردی:
· آزمون های عملی در هم تنیده ای که با استفاده از ابزار و وسایل، دانش عملی و محتوایی دانش آموزان، توانایی آنان در بکار گیری دانش فراگرفته شده برای استدلال کردن و حل مسئله ی مورد سنجش که در بر گیرندۀ داوری و قضاوت، در مورد بازده یا عملی است.
- آزمون های عملكردی با مهارت سر و كار دارند مهارت در استفاده از فرآیندها و شیوه های اجرایی و نیز مهارت در تولید فرآورده ها برای مثال دروس علوم با مهارتهای آزمایشگاهی، دروس ریاضی با مهارتهای حل مساله، دروس فارسی و زبان انگلیسی با مهارتهای بر قرار كردن ارتباط.
- آزمون های عملكردی ابزاری هستند كه بعنوان مكمل آزمون های كتبی می توانند معلمان را در بهتر سنجیدن میزان توفیق یادگیرندگان در رسیدن به هدفهای متنوع تحصیلی یاری دهند.
هدفهای آموزش و یادگیری را می توان به دو بخش زیر تقسیم كرد:
هدفهای كه به دانستن در باره امور مربوط می شوند: مثلاًمیكروسكوپ برای مطالعه جانداران كوچكی كه با چشم غیر مسلح مشاهده نمی شوند به كار می رود .
هدفهایی كه به دانستن نحوه انجام دادن یا كاری مربوط می شوند. ( مثلاً كار كردن با میكروسكوپ ) آن دسته از وسایل اندازه گیری كه می كوشند تا بسنجند كه چگونه می توان كاری را انجام دهد غالباً آزمون های عملكردی نام دارند و آن دسته از وسایل اندازه گیری كه می كوشند تا دامنه و صحت دانش شخص را بسنجند معمولاً آزمون های كتبی نامیده می شوند.
ملاك یا معیار عملكرد در هدفهای عملكردی
الف) با توجه دقت به عملكرد: مثلا ًبا استفاده از یك دماسنج، دما را تا دهم درجه اندازه گیری كند.
ب) با توجه به سرعت عملكرد: مثلاً با در اختیار داشتن وسایل لازم در پانزده دقیقه عیب یك رادیو را تشخیص دهد.
پ) با توجه به توالی درست مراحل: مثلاً در آزمایشگاه یك میكروسکوپ را با رعایت مراحل درست تنظیم كند.
ت) با توجه به مهارت عملكرد: مثلاً با دردست داشتن اره یک قطعه چوب را با مهارت اره كند.
ث) با توجه به رعایت ایمنی: مثلاً اتومبیلی را بودن زیر پا گذاشتن هیچ یك از مقررات ایمنی رانندگی براند.
فرآیند در مقایسه با فرآورده
آزمون های عملكردی با فرآیند، فرآورده و یا تركیبی از این دو سرو كار دارند. ماهیت عملكرد مورد سنجش مشخص می سازد كه تأكید بر چه قسمتی باید باشد بعضی از عملكرد ها به محصولات یا فرآورده های ملموس و عینی نمی انجامد مانند كار با وسایل آزمایشگاهی، سخنرانی كردن، نواختن آلات موسیقی.
در بعضی زمینه های عملكردی دیگر، محصول یا فراورده مورد تأکید است و توجه چندانی به فرایند یا شیوه اجرا نمی شود؛ مانند ارزشیابی از یك مقاله تحقیقی.
در بسیاری از موارد هم فرآیند و هم فرآورده هر دو به عنوان جنبه های مهم عملكرد سنجش می شوند؛ برای مثال مهارت در عیب یابی و تعمیر یك تلویزیون یا اتومبیل.
انواع آزمونهای عملكردی:
v آزمون عملکرد کتبی: این آزمون عمدتاً بر کاربرد آموخته ها در موقعیّت های عملی تأکید دارد.
v آزمون عملکرد شناسایی: در این روش فراگیر از طریق شناسایی عیب و اشکال وسیله، توانایی و مهارت عملی خود را آشکار می سازد.
v سنجش عملکرد در موقعیّت های شبیه سازی شده: در این آزمون از فراگیر خواسته می شود تا در یک موقعیّت شبیه سازی شده یا خیالی، همان اعمالی را انجام دهد که در موقعیّت های واقعی، ضروری اند؛ مثلاً تنفس مصنوعی که در این موارد با تهیه یک آزمون کتبی عملکردی از نوع سیاهه یا چک لیست، فهرست وارسی، مقیاس درجه بندی، فرد ارزیاب می تواند به سنجش فرآیند بروز عملکرد اقدام نماید.
v آزمون عملکردی نمونه کار: شبیه ترین روش بر موقعیّت واقعی در زندگی طبیعی افراد، روش نمونه کار است. در روش نمونه ی کار که نزدیک ترین روش سنجش به عملکرد واقعی است فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود؛ مثل آزمون رانندگی اتومبیل در محیط واقعی یا ساخت مکعب با ابعاد معین و با ابزاری که در دست دارند.
نكته مهم: در این تقسیم بندی آزمون نوع اول یعنی آزمون كتبی عملكردی بیشترین فاصله را از عملكرد در زندگی واقعی دارد ولی آخرین نوع آزمون یعنی نمونه كار كمترین فاصله را از عملكرد در زندگی واقعی دارد روشهای چهار گانه بالا را هم می توان جداگانه به کار بست و هم با یكدیگر مورد استفاده قرار دارد.
آزمون كتبی عملكردی:
این آزمون عمدتا بر كاربرد آموخته ها در موقعیت های عملی یا شبیه سازی تاكید دارد؛ مثلا از دانش آموز خواسته می شود كه یك داستان كوتاه بنویسید یا اَشكال را نامگذاری كند یا نتایج حاصل از یك آزمایش را بنویسد و یا احساسات خود را با جملات زیبا و رسا بیان كند.
آزمون شناسایی
زمانی كه از دانش آموز می خواهید اِشكال مداری را كه لامپ آن روشن نمی شود پیدا كند، وسایل و مراحل انجام یك آزمایش علوم تجربی را مشخص كند یا تلفظ درست یك كلمه در هدیه های آسمانی یا روش درست حل یك مسئله ی ریاضی را تشخیص دهد، به واقع دانش آموز را در معرض آزمون عملكردی از نوع آزمون شناسایی قرار داده اید.
انجام عملكرد در موقیت های شبیه سازی شده
در آزمون شبیه سازی یا انجام عملكرد در موقعیت های شبیه سازی شده از یاد گیرنده خواسته می شود تا در یك موقعیت شبیه سازی شده یا مصنوعی یا خیالی همان اعمالی را انجام دهد كه در موقعیت های واقعی ضروری هستند، برای نمونه در تربیت بدنی، ضربه زدن به یك توپ خیالی یا انجام حركات مختلف شنا در بیرون از آب از این نوع آزمون اند. كاربرد این عملكرد بیشتر برای آموزش مهارتهای مختلف مانند دوچرخه رانی مورد استفاده قرار می گیرد.
نمونه كار:
در روش نمونه ی كار كه نزدیك ترین روش سنجش به عملكرد واقعی است، فراگیر در محیط طبیعی سنجش می شود. برای مثال، دوچرخه رانی در شرایط واقعی یا در محیط های آموزشی، آزمون دقت دانش آموز در كار با وسایل آزمایشگاهی، در درس هدیه های آسمانی وقتی دانش آموزان در عمل متنی را با زبان خود بازگو كند و در درس ریاضی وقتی از دانش آموزان خواسته می شود با ابزاری كه در اختیار دارند یك مكعب با ابعاد معینی بسازند، از انواع آزمون ها است.
نحوۀ اجرای آزمون عملکردی
پاسخ گزین
پاسخ نگار
انجام یک فعالیت
تهیۀ یک وسیله
روش های آزمون عملکردی
مشاهده در مو قعیت های طبیعی
انجام آزمایش
اجرای پروژه
پوشۀ کار
ایفای نقش
نمایش دادن
آزمونهای عملكردی چگونه طراحی می شوند؟
برای طراحی آزمون های عملكردی در هر درس یا هر موضوع درسی، ابتدا جدول مشخصات درس یا شناسنامه و هدف های درس را تهیه كنید. اندازه گیری هدف های قابل اندازه گیری یا آزمون های سنتی را به عهده ی همان آزمون بگذارید. هدف هایی را كه سنجش آن ها به آزمون های عملكردی نیاز دارد؛ مثل مهارت، كاربرد ابزار، توجه به مسائل ایمنی، توانایی انجام فعالیت در مدت زمان معین و با دقتی معین و ... مشخص كنید و برای آنها ابزار سنجش مناسبی طراحی كنید.
تعریف پوشه کار
از لحاظ تاریخی پوشه کار (پورت فولیو)، به کیف چرمی گفته میشده است که نقاشان، هنرمندان، فیلمنامه نویسها و... که معمولاًً با کار عملی سروکار داشتهاند نسخههای پیش نویس و یا نسخه نهایی اثر هنری خود را در آن قرار میدادند.
در تعلیم و تربیت منظور از پوشه کار، پوشه یا پروندهی تحصیلی یادگیرنده است که طی جریان یادگیری و فرآیند تدریس و در طول زمان به تدریج از طریق همکاری مشترک فراگیر و معلم و گاهی سایر همکلاسیهای فرد شکل میگیرد و تکمیل میگردد.
یک مجموعه هدفدار منظم از کار و فعالیّت فراگیر که نشان دهنده تلاش و کوشش و پیشرفت و رشد دستآوردها و موفقیّت های او می باشد. و فراگیران را به فراگیرانی پویا و فعال تبدیل می کند که در برابر یادگیری و پیشرفت خود مسئول باشند.
روش پوشه کار
«برای مقاصد سنجش، یک کارپوشه مجموعهی محدودی از کارهای دانشآموز است که به منظور معرفی بهترین کارها یا نشان دادن رشد تحصیلی او در یک مدت معین مورد استفاده قرار میگیرد. کار پوشه شامل مجموعهای از همهی کارهای دانش آموز نیست بلکه به کارهایی که بهتر از بقیه، هدف کار پوشه را برآورده میسازد و عملکرد فراگیر را نشان میدهد محدود میشود. موادی که در پوشه کار قرار میگیرد به طور دقیق و به طور عمدی به گونهای انتخاب میشود که مجموعهی کارهای انتخابی در کل، هدف مورد نظر را تحقق بخشند».
اهداف پوشه کار
1. ارایه بهترین کارها (فرآوردهها)
مجموعهای از بهترین کارهای انجام شده یا فرآوردههای نهایی یادگیرنـده که سـنجش فراگیر بر اساس آن تواناییها انجام میگیرد. مانند کارپوشه هنر، نوشتن،کارپوشه ریاضی.
2. نشان دادن رشد تحصیلی یادگیرنده (فرآیندها)
برای نشان دادن رشد تحصیلی و پیشرفت یادگیری دانشآموز مورد استفاده قرار میگیرد و تنها بر تولید نهایی تاکید نمیکند. مـدارک مربـوط به پیشرفت دانشآموز مرحله به مرحله در پوشه کار او گذاشته میشود تا و بـرای هدایت یادگـیری و تفکر جدید مورد استفاده قرار گیرد. مانند پیش نویس اولیه یک انشا، مراحل تفکر، چگونگی بازبینی و اصلاح آن.
چگونگی استفاده از پوشه کار
شما میتوانید با توجـه به هدف خود از سنجش پروندهای یکی از این شیوهها را انتخاب نمایید.
- برای هر موضوع درسی یک پوشه مجزا تهیه کنید.
- برای تمام موضوعات درسی یک پوشه واحد تهیه کنید.
- پوشه را به صورت انفرادی یا گروهی یا ترکیب این دو (هم انفرادی هم گروهی) تهیه کنید.
- پوشه کار را به دو صورت اصلی (رسمی) و فرعی (غیر رسمی) میتوانید تهیه کنید.
- نگهـداری پوشـه کـار در مدرسه توسط معلم یا توسط دانشآموز صورت میگیرد.
- ارزیابی توسط معلم، دانشآموز یا با مشارکت همدیگر انجام میگیرد.
- پوشـه کار جـهت گـزارش به اولیا در جلسات اولیا و مربیان استفاده میشود.
ساماندهی پوشه کار
ö شکل ظاهری پوشه کار توسط دانشآموزان با مشارکت همدیگر، معلم و یا والدین تعیین میگردد.
ö شکل ظاهـری پوشه کار میتواند به صورت یک پوشه با فایلهای مجزا (کاور A4) باشد.
ö هر پوشه فهرست محتوایی داشته باشد و محتویات بر اساس این فهرست ردیفبندی شود.
ö محتویات پوشه در فهرست با ذکر تاریخ و موضوع مشخص میشود در صورتی که نمونه انتخابی نمیتواند در پوشه نگهداری شود نتیجه ارزیابی در مقابل مشخصات اثر در فهرست محتوا ثبت میگردد این نوع نمونهها را میتوان در نمایشگاه یا تابلوهای موجود در کلاس یا مدرسه جا داد.
شیوه های انتخاب محتوا
با شیوههای مختلف میتوانید مرحله انتخاب محتوا را انجام دهید.
ì کارهای تکمیل شده یا نیمه تمام با ذکر تاریخ یا هر دو
ì انتخاب توسط معلم یا انتخاب توسط دانشآموز یا با مشارکت هر دو (موقـع انتخاب نمونه توسط دانشآموز از وی خواسته میشود تا علت انتخاب، تاریخ اجرای کار را در گوشهای ثبت نماید).
ì در گروه با نظر اعضای گروه و با راهنمایی معلم صورت گیرد.
محتوای پوشه کار
¡ تکالیف انفرادی مدرسه، تکالیف گروهی و خودآزماییها و مسایل
¡ گزارش علمـی، یادداشـتهای کلاسی یا خارج ازکلاس دانشآموزی
¡ پروژههای گروهی خارج از مدرسه و گزارش مصاحبهها
¡ ثبت پرسـشها و اظـهار نظرها در رفتارهای قابل توجه دانشآموز
¡ یادداشتها، فهرستهای ارزشیابی معلم از دانشآموزان یا گروههای دانشآموزی (چک لیستها)
¡ خلاصهی داستان، فیلم، بازدید و نمونه کارهای هنری حاصل از کارهای پروژهای
¡ دلایل حاکی از کاربرد آموختهها در زندگی روزمره
¡ کارهای ابتدایی از طراحی تحقیق تا مواردی که حاصل تحقیق را به صورت فرآیندی نشان میدهند.
شیوه ارزیابی پوشه کار
شما باید تصمیم بگیرید که چه روشی را برای ارزشیابی از پوشه به کار خواهید گرفت.
از پوشه به عنوان ابزاری برای راهنمایی والدین دانشآموز در مشاهدهی رشد و پیشرفت تحصیلی استفاده کنید.
به هرجزیی که در پوشه قرارداده میشود نمره یا امتیاز داده میشود.
یک نمره به کل پوشه داده میشود. این نمره بر اساس معیارهایی که از پیش توسط معلم و دانشآموز تعیین شده است خواهد بود.
با ارایه بازخورد توصیفی به هر یک از فعالیتها، عملکردها، تکالیف و... از پوشه کار به عنوان ابزاری جهت اصلاح عملکرد و ارتقای کیـفیت و بهبـود امر یادگیری دانشآموزان استفاده میشود.
ارزیابی پوشه کار
ارزیابی بر اسـاس پوشـهی کـار به معلم این آرامش خاطر را میدهد که هر زمان که در قضـاوت دچـار شک وتردید شود میتواند با مراجعه به پوشه در مورد قضاوتی که میکند اطمینان حاصل کند برای ارزیابی پوشه کار باید ملاکها و معیارهای مشخصی را در نظر بگیرد و بر اساس این معیارها ارزشیابی را انجام داده و بازخوردهای لازم را جهت بهبود کار دانشآموز ارایه دهد.
درمورد ملاکهای زیر تأمل کنید هرمعیاری که از قلم افتاده شما اضافه نمایید.
1) دقت در کار 2) نظم در کار و نظافت ظاهری
3) خلاقیت و نوآوری 4) حوصله، صبر و پشتکار
5) کاربرد آموختهها 6)کنجکاوی و پرسشگری
7) شواهدی حاکی از پیشرفت دانشآموز
8) توانایی برقراری ارتباط 9) توانایی حل مسئله
10) توانایی طرح مسئله 11) توانایی کار گروهی
ملاک یا معیار چیست: در بحث ارزشیابی وسنجش عملکرد فراگیران ملاک و معیار در واقع شامل جنبهها و ابعادی از عملکرد فراگیران میباشد که یادگیری این جنبهها و آموختن این محورهای عملکردی از نظر اهداف یادگیری آموزش دارای اهمیّت میباشد و ملاک مشخص میکند که چه چیزی دارای اهمیّت است.
مراحل کار ارزیابی بعداز تعیین ملاک ارزیابی
الف) ارایه تعریف مشخص: برای هریک از ملاکها یا معیارهای خود باید تعریـف معین و مشخصی در نـظر داشته باشید ملاکهای شما باید شفاف و دقیقاًً مشخص باشد.
ب) مشخص کردن روش ارزیابی: از جمله روشهای ارزیابی پوشه کار استفـاده از فهرسـت وارسی و مقیاس درجهبندی میباشد. این روشها به شما کمک میکند تا مشخص نمایید که دانشآموز در چه سطحی توانسته از عهدهی انجام تکالیف یا پروژهی محوله برآید یا میزان آگاهی او در باره یک مفهوم چه اندازه است یا این که عملکردهای مورد انتظار در رفتار و عملکرد او وجود دارد یا نه (روشهای سنجش مشاهدهای).
ج) مشخص کردن نشانگرهای هر ملاک: نشانگرها، عملکردهای مورد انتظار شما از دانشآموزان میباشد. ما براساس ملاکها و نشانگرهای تعیین شده، شواهد موجود در پوشه کار دانشآموزان را بررسی و مورد قضاوت قرار میدهیم. در این مرحله مشخص میشود که دانشآموز در چه سطحی قراردارد. شما باید عملکرد مورد نظر در هر یک از سطوح مقیاس را به طور واضح و قابل مشاهده تعریف کنید تا بتوانید میزان تحقق آن را در عملکرد دانشآموز تعیین نمایید.
چه چیزهایی را باید در پوشه نگهداری کرد:
1- تکالیف انفرادی مدرسه
2- برگه امتحانی
3- تکالیف گروهی مدرسه
4- گزارش های علمی
5- یادداشت های کلاسی یا خارج کلاسی دانش آموز
6- ثبت پرسش ها و اظهارنظرها در رفتارهای قابل توجه
7- گزارش مصاحبه ای فراگیر با افراد مختلف
8- خلاصه داتسان یا فیلم یا بازدید
9- نمونه کارهای هنری و...
سعی شود کارهای ناتمام با ذکر تاریخ در پوشه گذاشته شود و کارهای تکمیل شده در پوشه نگهداری شود.
بهترین کار هر دانش آموز در پوشه گذاشته شود. معلم و دانش آموز در انتخاب مواردی که در پوشه گذاشته شود با یکدیگر مشورت کنند.
معیارهایی برای ارزشیابی پوشه ای:
برای آنکه بتوان یک پوشه کار را ارزیابی کرد باید معیارهایی داشت که می توان به مواردزیر اشاره کرد.
1- دقت در کار
2- نظم کار و نظافت ظاهری
3- خلاقیّت و نوآوری
4- کنجکاوی و پرسش گری
5- پشتکار و صبر و حوصله
6- کاربرد آموخته ها
7- تصحیح اشتباهات
8- توانایی استفاده از ابزار
9- توانایی برقراری ارتباط
10- توانایی حل مسئله
11- توانایی طرح مسئله
12- توانایی کار گروهی و....
از نتایج ارزشیابی پوشه ها چگونه استفاده کنیم:
1- به دانش آموز امکان داده میشود پوشه ی خود را با معلم مرور کند و مواردی را که می تواند اصلاح کند بگوید.
2- به دانش آموز امکان داده میشود که محتویات پوشه را با دانش آموز دیگر مرور کند
3- به دانش آموز امکان داده میشود که محتویات پوشه را با گروه خود مرور کند.
4- به دانش آموز امکان داده میشود که محتویات پوشه را با والدین مرور کند.
5-به معلم این امکان را می دهد که پوشه فراگیران را مرور کند و مواردی که به کمک نیاز دارند تعیین کند.
6- به دانش آموزان امکان می دهد که از کارهای خود نمایشگاهی ترتیب دهند.
پروژه
برای آنکه یک آموخته در ذهن فراگیر ثبت شود بایدآن آموخته درموقعیّت های مناسب به کار گیرد، فعالیّت هایی تحت عنوان پروژه که فرصت های یادگیری متنوعی برای فراگیران ایجاد می کند اگر به درستی هدایت شوند از مؤثرین شیوه ها در سهیم کردن فراگیران در فرآیند آموزش و پایدار کردن آموخته های فراگیران درحیطه های مختلف دانش مهارت و نگرش هستند.فعالیّت های پروژه ای برای دانش آموزان فرصتی فراهم می کند تا مهارتهای بهتر زندگی کردن و توانایی برخورد با مسائل زندگی را کسب کند. معمولاً پروژه های دانش آموزی هدف های برنامه ی درسی را دربردارد تا حدودی پیچیده تر از تکالیف معمولی است و دانش آموزان هم به صورت انفرادی و هم به صورت گروهی می توانند انجام دهند.
چگونگی ارائه یک پروژه
هنگامی که دانش آموزان به صورت انفرادی یا گروهی پروژه ای را انجام می دهند انتظار دارند معلم به آنان فرصت دهد تا حاصل کار خود را ارائه دهند. زمانی که دانش آموز می داند باید پروژه ی خود را در کلاس و در حضور جمع ارائه کند موظف میشود از جزئیات کار، حتّی اگر بخشی از آن توسط دیگری انجام شده باشد مطلع باشد به این ترتیب افراد خانواده در آموزش فرزندشان سهیم می شوند.به تفاوت های فردی فراگیران احترام بگذاریم با معرّفی پروژه های متفاوت به فراگیر و گروههای مختلف دانش آموزی با توجه به طبقه بندی هوشی گارد نر به آنان امکان دهیم تا از حداکثر توان خود در پیشرفت تحصیلی بهره گیرد.
مزایای استفاده از پروژه:
1- خصلت جستجوگری و کنجکاوی فراگیران برانگیخته می شود.
2- پرورش مهارت حل مسئله
3- فرصت های همکاری مثبت بین افراد در کلاس افزایش می یابد.
4- مهارت نقادی و نقدپذیری را در فراگیران افزایش می دهد.
5- فراگیران با استفاده از استعدادهای خاص خود یک محصول کیفی تولید می کنند.
6- اعتماد به نفس فراگیران را افزایش میدهد.
7- تئوری هوشهای چندگانه (8 گانه گارد نر) را ملموس کرده ومی تواند در شناخت هوش ها به ما کمک کند.
8- به دانش آموزان فرصت می دهد تا به پرسش های خود نظم دهند وبرای یافتن پاسخ برنامه ریزی کنند.
9- به معلم امکان می دهد تا از فرصت های متفاوتی برای ارزشیابی فراگیران بهره جوید.
10- به فراگیران فرصت می دهد تا با انتخاب آزاد زمینه ی فعالیّت و استعداد خویش را کشف کند.
منابع و مآخذ:
1- ارزشیابی در خدمت آموزش:طاهره رستگار2- مدیریت بازخورد:مرتضی شکوهی و بهمن قره داغی3- راهنمای معلم در ارزشیابی کیفی (توصیفی)ویژه ی معلمان پایه ی اول ابتدایی نگاشت اول:شورای برنامه ریزی و تألیف4- باز اندیشی در سنجش کلاسی:ترجمه ی دکتر محمد عسگری- غلامرضا یادگارزاده-دکتر کورش پرند5- ارزشیابی توصیفی الگویی نو در ارزشیابی تحصیلی:دکتر محمد حسنی و دکتر حسین احمدی